Kantoren, Beneden Leeuwen

inleiding
Voor Woningstichting Rivierengebied en Rabobank West Maas en Waal is in het kader van een meervoudige opdracht een ontwerp gemaakt voor twee kantoren aan de van Heemstraweg in Beneden Leeuwen. Nadat de opdrachtgevers hun voorkeur voor dit ontwerp uitspraken, konden in directe dialoog - in een prijsvraagsituatie is de relatie tussen opdrachtgever en architect per definitie afstandelijk - de plannen verder worden uitgewerkt. Wijzigende inzichten van de opdrachtgever en betere inschattingen van de gemeentelijke randvoorwaarden leidde tot studies naar andere vormen van ontsluiting en het aanpassen van met name de opzet van de Rabobank. Door omstandigheden waarop de direct betrokken partijen geen invloed hadden, is het bouwen op deze locatie echter niet meer mogelijk, reden waarom de hier gepresenteerde plannen geen afgerond geheel vormen maar veeleer als (deel)studies moeten worden gezien, en zowel het oorspronkelijke ontwerp als de daaropvolgende aanpassingen getoond worden.

situatie
Het bouwterrein is gelegen aan de drukke van Heemstraweg met de nodige geluidoverlast en aan de Azaleastraat in het westen waar zich een woonwijk bevindt. De omliggende bebouwing is klein van schaal, zelfs aan de van Heemstraweg. De overzijde van deze weg bestaat voornamelijk uit argrarisch gebied. In navolging van het stedenbouwkundig advies is gezocht naar een schaal die groter is dan de overige bebouwing zonder dat er van een werkelijke schaalsprong sprake is. In de door de gemeente opgestelde ruimtelijke randvoorwaarden wordt voorgesteld om de entrees niet aan de voorzijde te leggen aangezien hierdoor meer verharding in het zicht komt. Bij de Rabobank is de entree aan de noordzijde gelegen terwijl bij het kantoor van de Woningstichting de entree aan de oostzijde is gesitueerd. Het parkeren is zover mogelijk naar achteren geplaatst en met graskeien (elementen waar gras tussen kan groeien maar waar wel auto’s over kunnen rijden) uitgevoerd. In de aangepaste versie is hierop teruggekomen en is de ontsluiting meer op de van Heemstraweg georiënteerd.
Aan de noordzijde is een route voor langzaam verkeer gewenst tussen de Azaleastraat en de Akkerstraat. Nog noordelijker liggen twee scholen, waarmee een direct contact ongewenst is.
Door middel van groenvoorzieningen wordt een barričre gemaakt tussen deze scholen en het plangebied.

overige randvoorwaarden
Behalve de complexe stedenbouwkundige randvoorwaarden zijn nog meer factoren van invloed geweest op het ontwerpproces: natuurlijk het ruimtelijk programma van eisen maar ok het ambitieniveau waarmee het thema duurzaam bouwen wordt ingezet.
Duurzaam bouwen is ons inziens meer dan alleen een lijst van ‘goedgekeurde’ materialen onder het kussen te hebben liggen. Werkelijke duurzame architectuur is een samenspel van verschillende factoren. Bruikbaarheid, flexibiliteit, ruimtelijke rijkdom, en de toegepaste materialen moeten samen zorgdragen voor een duurzaam gebouwde omgeving. Het spreekt voor zich dat een gebouw moet voldoen aan de wensen van de gebruiker, maar door de nodige flexibiliteit in te bouwen moet een gebouw de fluctuaties in een organisatie op kunnen vangen of zelfs een andere gebruiker kunnen huisvesten. Door een gebouw niet alleen door de toegepaste kleuren en materialen interessant te maken maar ook door een goede ruimtelijke werking en een ‘spannende’ routing, ontstaat een gebouw met een lange levensduur.
De kwaliteit van het binnenklimaat en het psychologisch effect daarvan speelt hierin ook een duidelijke rol.
Passieve zonne-energie is een goede manier om tot een reductie van het energieverbruik te komen. Echter bij kantoren is direct zonlicht niet gewenst in verband met hinderlijke reflecties. Hierdoor is toepassing van deze vorm van energiebesparing niet goed mogelijk.
Vandaar dat er gezocht is naar een oplossing waarbij ondanks de geluidoverlast van de van Heemstraweg toch een vorm van natuurlijke ventilatie mogelijk is, en op deze manier energie bespaard wordt op de koeling.
Een bedienbare zonwering is vervangen door een, op een afstand van 90 cm van de gevel geplaatste houten lamellenwand. Hierdoor ontstaat de mogelijkheid om daar waar dat noodzakelijk is geluidwerende voorzieningen te treffen. Dat gebeurt in de vorm van een glazen scherm dat tussen de houten frames wordt geplaatst. Zo is het mogelijk om op de verdieping overal in de kantoren de ramen te openen. Op de begane grond zijn de lamellen een kwart slag gedraaid zodat ze als een luifel werken. Dankzij een constructie met een bovenlicht is het tevens mogelijk om op de begane grond ramen te maken die open kunnen. De ruimte tussen de gevel en de lamellen wordt voorzien van een beloopbaar vlak zodat de ramen op de verdieping makkelijk zijn te reinigen.
De lamellen voorkomen direct zonlicht en zorgen door de nodige reflecties voor een diffuus licht waardoor de binnenverlichting later ingeschakeld kan worden.
Bij beide kantoren is de ruimtebehoefte op de verdieping kleiner dan op de begane grond. Hierdoor ontstaan op de verdieping terassen die als toekomstige uitbreidingslocaties kunnen fungeren. Eventuele verdere uitbreiding is mogelijk door gedeeltelijk een derde bouwlaag te maken (uitbreiding in de hoogte). Tevens is het bij de Rabobank mogelijk om boven de entreehal uit te breiden.
Het kantoor van de Woningstichting heeft een omvang waarbij opsplitsing niet erg voor de hand ligt. Bij de Rabobank ligt dat anders. De eventuele opsplitsing is hier goed te bewerkstelligen door het gebouw ‘in tweeën te knippen’.

Rabobank
Beide gebouwen zijn opgebouwd uit kernen met daarom heen kantoor- en overige ruimten. De maatvoering van deze kantoren is gebaseerd op een stramien van 5,4 x 1,8 meter. De kernen zorgen voor de nodige stijfheid in de gebouwen en bevatten o.a. de sanitaire ruimten. Bij de Rabobank zijn in het eerste ontwerp beide delen van het kantoor met elkaar verbonden door een doorgaande balk waarin diverse functies zijn gehuisvest, en gemakshalve ‘multibalk’ is genoemd. Later is deze opzet versoberd maar door het laten geren van de gevels ontstaat toch met minimale middelen een rijkere variant op het standaard verhuurkantoor, waarbij tevens de mogelijkheden van alternatieve kantoorinrichtingen zijn onderzocht.
Via de centrale entree komt men in de publiekshal waarin zich de balie bevindt.
Vanuit deze ruimte kan men naar twee kanten naar de kantoorruimten. In het ontwerp is etracht een verscheidenheid aan ruimtelijke elementen en ervaringen te bewerkstelliggen o.a. door middel van vides en routing.

Woningstichting
Aan de westzijde van het kantoor voor de woningstichting is de kantoorvleugel opengebroken’ waardoor een uitnodigende entree ontstaat. Via deze entree komt men in de centrale hal welke fungeert als ontvangst- en wachtruimte. Hierin bevindt zich dan ook de balie. Naast de entree is de kantine en de vergaderruimte tijdens avonduren separaat te gebruiken. De overige functies spreken voor zich.
Op de verdieping zijn diverse functies gehuisvest. Doordat op de verdieping een kleinere ruimtebehoefte is dan op de begane grond ontstaat hier een groot terras.

constructie en materialisering
Om constructieve en bouwfysische redenen is gekozen voor een hoofddraagconstructie van betonkolommen en -vloeren. Hierdoor ontstaat voldoende massa voor geluidwering en accumulerend vermogen van de hoofdconstructie. De binnenwanden van de kernen worden voorgesteld in kalkzandsteen om voldoende stijfheid in de constructie te bewerkstelligen. De overige binnenwanden zullen zoveel mogelijk uit verplaatsbare systeemwanden bestaan.
De gevel bestaat uit roodbruin metselwerk met bij voorkeur houten kozijnen, in dit materiaal wordt ook de lamelconstructie gemaakt. De ‘multibalk’ alsmede de kegel bij het gebouw van de Woningstichting, zijn gedacht in een plaatafwerking. Hierbij kan gedacht worden aan een duurzame vezelcementplaat welke verandert van kleur bij verschillend licht. Het voordeel van deze plaat is dat deze nagenoeg geen onderhoud behoeft.
Het kleurgebruik zal terughoudend zijn met een heldere uitstraling, waardoor het daglicht optimaal benut wordt en voor variatie in sferen kan zorgen. Op zorgvuldig gekozen plaatsen zullen intensievere kleuren worden toegepast.
De parkeervakken zullen worden voorzien van graskeien waardoor er bij afwezigheid van auto’s zo min mogelijk bestrating in het zicht komt.