Pastoor van Arskerk
Eindhoven

In november 2012 is de gerestaureerde en herbestemde Pastoor van Arskerk in Eindhoven in gebruik genomen. Om de fraaie baksteenconstructie van de kerk zoveel mogelijk tot zijn recht te laten komen, heeft Wijnen Architectuur ervoor gekozen om de extra gewenste gebruiksoppervlakte onder te brengen in een vrijstaand object in de kerk. In het gebruik wordt dit object ‘de spie’ genoemd. Tevens is veel aandacht besteed aan het uit het zicht brengen van de hoogwaardig technische voorzieningen die nodig zijn om de nieuwe functies op een duurzame manier in een oud gebouw onder te brengen.

meer

Functie in de wijk
De Pastoor van Arskerk is altijd een gebouw geweest dat een centrale en belangrijke rol vervulde voor de wijk en haar bewoners. Om dit in de toekomst ook te waarborgen kocht woningcorporatie Woonbedrijf de kerk en gaf haar een maatschappelijke bestemming. Uitgangspunt is dat de organisaties in Elf13, de nieuwe naam voor het gebouw, samenwerken en elkaar versterken. Combinatie Jeugdzorg en buurtvereniging Pastoor van Arsplein waren vanaf het begin betrokken bij de ontwikkeling van een nieuw multifunctioneel gebouw. Ook een tandarts, een huisarts, een NLP trainingscentrum en creatief begeleidingscentrum Boeday hebben er inmiddels hun plek gevonden.

Gebouw in een gebouw
De Pastoor van Arskerk, in 1929 door architect M. van Beek ontworpen, is een gemeentelijk monument met name vanwege de samenhang met het voorliggende Pastoor van Arsplein. Om het oorspronkelijke gebouw volledig tot zijn recht te laten komen heeft Wijnen Architectuur ervoor gekozen om de nieuwe invulling te ontwerpen als een losstaand object.
Door de spie-vorm en de positionering van dit gebouw-in-een-gebouw ontstaan diverse ruimten in het middenschip, van een steegachtige beleving tot een open plein. Het nieuwe gebouw biedt op de verdiepingen plek voor circa 50 flexplekken. Doordat de verdiepingen geen dichte gevels hebben, maar uitsluitend een borstwering is er een zeer open verbinding met de kerk ontstaan.
De voormalige pastorie is grotendeels gehandhaafd en huisvest op de begane grond o.a. de huis- en tandarts. Op de verdiepingen hebben de ruimtes hun huiskameruitstraling teruggekregen en bieden daarmee ruimte voor opvang en begeleiding van jongeren.

Tussenlid
Om een kleine gymzaal te realiseren en tevens een centrale entree te maken is een nieuw tussenlid tussen kerk en pastorie ontworpen. De vorm hiervan alsmede de hoekverdraaiing zorgt voor een natuurlijke overgang tussen beide bestaande onderdelen. Deze vorm komt terug in de entree, de gymzaal en de liftopbouw.

Techniek
De nieuwe functies en gebruikers van Elf13 vragen om andere eigenschappen dan het kerkgebouw van oorsprong biedt. Wijnen Architectuur heeft veel aandacht besteed om de noodzakelijke technische oplossingen volledig weg te werken zodat de monumentale uitstraling behouden is gebleven. Van de complete nieuwe installatie voor verwarming en verse lucht is dan ook niets meer te zien.
De invulling van licht en geluid zijn gedurende het hele traject belangrijke thema’s geweest. Om meer daglicht te realiseren zijn de bestaande glas-in-lood ramen vervangen door helder geïsoleerd glas. Het historisch gebrandschilderde glas is gedocumenteerd en opgeslagen in de kelder. De overige verlichting is gerealiseerd aan de hand van een ontwerp van Peter van Kempen. Hij heeft met het toepassen van o.a. powerleds de architectuur van gemetselde tongewelven en steunberen weten te versterken.
De nagalmtijd in de kerk bedroeg vele seconden en was daarmee veel te lang voor de nieuwe functies. Alle toevoegingen die gedaan zijn in en rond het middenschip bevatten onderdelen om deze nagalmtijd te reduceren.
De borstweringen van de spie zijn gemaakt van een ‘open’ beplating met daarachter geluidsabsorberend materiaal.

Duurzaamheid
Een gebouw een tweede leven geven is in het kader van duurzaamheid een enorme winst. Voor dit tweede leven in de 21e eeuw zijn er wel aanvullende maatregelingen nodig. Deze maatregelen zijn ook in de monumentale omgeving van dit project zeer goed mogelijk zolang ze maar
zorgvuldig gekozen worden. Het bestaande gebouw is om te beginnen daar waar nuttig en verantwoord zo goed mogelijk geïsoleerd. Zowel de gevels inclusief beglazing, als het dak en de nieuwe vloer zijn voorzien van een warme jas. De toegevoegde energie blijft hiermee zo lang mogelijk in het gebouw. Daarnaast is er een oplossing gevonden om de energie
duurzaam op te wekken door gebruik te maken van een WKO-installatie in combinatie met warmteterugwinning voor verwarming en koeling. Tenslotte zijn zoveel mogelijk energiezuinige onderdelen toegevoegd, o.a. middels LED-verlichting.
Duurzaamheid wordt niet alleen bereikt door energetisch verantwoord te handelen, maar zit ook in de toepassing van materialen. In dit geval heeft dit onder meer geleid tot het toepassen van bamboe beplating, cradle-to-cradle tegels en een plat dak voorzien van sedum begroeiing. Voorzieningen aan dakranden, een speciale vleemuizenkelder en speciale
kastjes opgehangen tijdens de bouw zorgen, ervoor dat de oorspronkelijke bewoners, gierzwaluwen en vleermuizen, ook in de toekomst hun thuis kunnen behouden.

oorspronkelijke architect:
M. van Beek

studie herbestemming:
2005 - 2009

uitwerking:
2009 - 2010

realisatie:
2010 - 2012

opdrachtgever:
Woonbedrijf Hhvl-SWS, Eindhoven

adviseur constructies:
Advies- en ingenieursbureau Van de Laar bv, Eindhoven

adviseur bouwfysica:
Physicon, Valkenswaard

adviseur installaties:
Nelissen ingenieursbureau, Eindhovenn

adviseur bouwmanagement:
Monumentenfonds Brabant, Vught

adviseur huisvesting:
HIPP Consultancy bv, Elsloo

aannemer bouwkundig:
Bouwbedrijf van de Ven, Veghel

aannemer installaties:
Cofely Zuid bv, Eindhoven

fotografie:
Norbert van Onna, Eindhoven

PvA-8243-NvO (Large).jpg
WB-PvA-8258-NvO (Large).jpg
PvA-3922-NvO (Large).jpg
PvA-9468-NvO (Large).jpg
WB-9495-NvO (Large).jpg
WB-PvA-8119-NvO (Large).jpg
WB-PvA-8229-NvO (Large).jpg
WB-PvA-8238-NvO (Large).jpg
PvA-3849-NvO (Large).jpg
PvA-3324-NvO (Large).jpg
PvA-3813-NvO (Large).jpg
PvA-8851-NvO (Large).jpg
WB-PvA-2313-NvO (Large).jpg
PvA-3778-NvO (Large).jpg